Esperanto

 

Konstitucio por Tera Federigxo

NUN CIRKULATA TUTMONDE

POR RATIFIKADO

FARE DE LA NACIOJ KAJ HOMOJ DE LA TERO

UDK 3420 4 (100)

 

KONSTITUCIO POR

TERA FEDERIGXO

 

"TUTMONDA   DEMOKRATIO

LA RACIA ALTERNATIVO"

 

Distribuita por ratifikado sub la direktado de la

Asocio por Mondkonstitucio kaj Mondparlamento

313 7th Avenue, Radford, VA 24141 USA (Usono)

 

Telefono: 1-540 639‑2320 Fax: 1-540-831-5919

e‑mail: gmartin@radford.edu, govt_rules@yahoo.com

 

Brancxoj kaj asociitaj organizoj en multaj landoj

Kopioj de cxi tiu malneto povas esti acxetataj por $ 5.00

 

Unue presita cxe Esperanto Press, Bailieboro, Ontario, Kanado

 

 

 

 

UNIVERSALA ALVOKO POR RATIFIKADO DE LA KONSTITUCIO POR TERA FEDERIGXO

 

      Dum cxi tiuj finaj tagoj de la 20‑a jarcento kreskas la kompreno, ke cxiu vivo sur la planedo Tero estas minacata de tuj okazonta detruo pro multaj kaúzoj. Post jarmiloj kaj jarmiloj da laborego kaj batalado homoj opiniis, ke baldaú cxiuj povus gxui materian abundecon kaj vastigxantajn oportunecojn. Sed nun evidentigxis, ke la sama teknologio, kiu promesis abundecon, ankaú promesas universalan katastrofon ecx pli rapide ‑‑ se ne gravaj problemoj povos esti solvitaj sen plia prokrasto.

      Kiaj ajn iluzioj restas, ke paco kaj sekureco kaj homaj rajtoj estas atingeblaj per militismaj armiloj, ili estas forjxetendaj. Kiaj ajn iluzioj restas, ke adekvata progreso povos okazi per negocado inter suverenaj naciaj registaroj, por solvi la interrilatajn globajn krizojn alfrontantajn la homaron, ankaú ili estas forjxetendaj.

      La neeskapebla alternativo por la hodiaúa homaro estas la starigo de demo

kratia federa mondregistaro, provizita per adekvataj povoj kaj rimedoj por provizi kadron, en kiu supernaciaj problemoj povas esti solvitaj por la bono de cxiuj. La bazo de demokratia mondregistaro, se gxi servu juste al homaj bezonoj, estas konstitucio, kiu difinas la povon, la strukturon la konsiston‑kaj la funkciadon de la mondregistaro, kiel ankaú la proceduron laú kiu Ai estu starigita. Krome gxi devas protekti la legitiman jurisdikcion de naciaj registaroj pri la iriternaj aferoj de la nacioj.

      Dum la Asembleo por Mondkonstitucio, kunveninta de la 16‑a gxis la 29‑a de junio, 1977, en Innsbruck, Aústrio, partoprenantoj el 25 landoj el cxiuj kontinentoj debatis kaj akceptis la malneton de KONSTITUCIO POR TERA FEDERIGXO. Ni, partoprenantoj de la Asembleo, kune kun aliaj subtenantoj, submetas nun la Konstitucion por Tera Federigxo por tramonda ratifikado al la nacioj kaj al cxiuj Teranoj.

      La ratifikada proceduro estas difinita en la Konstitucio mem, en Artikolo XVII, Sekcio A. Prepara ratifikado estas petata de naciaj legxdonaj instancoj aú de la naciaj registaroj de cxiu lando. Fina ratifikado estas petata de la homoj en cxiu lando per popola referendumo.

      Pro la urgxeco de la monda situacio estas devige, ke cxiu nacia registaro kaj legxdona instanco tuj entreprenu la necesajn pasxojn, por konsideri la Mondkonstitucion por realigi la ratifikadon. Estas ankaú devige, ke la homoj en cxiuj landoj per variaj institucioj kaj rimedoj ekpassu, por akiri finan ratifikadon per popola referendumo.

      Por sekurigi homan vivadon sur cxi tiu planedo, kaj por ebligi al cxiuj homoj realigi la pli grandajn kaj delikatajn potencialojn de vivado, ni petegas cxiujn, kiuj ricevas cxi tiun ALVOKON, akceli la ratifikadon.

      Bonvolu konfirmi la agojn, kiujn vi entreprenos dum la ratifikada procedo, al la Asocio por Mondkonstitucio kaj Mondparlamento, kiu arangxas la gxeneralan ratifikan kampanjon, kun oficejoj en diversaj landoj kaj tutmonda Centra Oficejo ce 8800 14th AVENUE, Lakewood, Colorado 80215, Usono.

 

(Unue publikigita dum 1977)

 

 

Rimarkoj de la tradukintoj:

 

      Ni klopodis fidele kaj laúvorte traduki la Anglan originalon, tamen pro la ambigueco de la Angla lingvo ni estis ofte devigitaj, elekti inter diversaj interpret‑eblecoj.

      WORLD FEDERATION povus esti tradukita samambigue per 'mondfederacio', sed pli klare sxajnis ai ni, distingi inter la ago (federigxo) kaj la establota komunumo (federajxo). Mondfederajxo ankoraú ne ekzistas, sed cxi tiu konstitucio montras vojon por atingi gxin, tial gxia titolo estas 'Konstitucio por Tera Federigxo' kaj ne 'Konstitucio por la Federajxo de la Tero'.

      La adjektivo 'monda' povas signifi 'trovigxanta en la mondo' aú 'rilata al la mondo, precipe laú la sencoj 6‑10 de Plena Ilustrita Vortaro'. Tial ni preferis traduki la vorton WORLD per la iom pli longa sed unusenca 'tutmonda', se la signifo estis 'koncernanta la tutan mondon'. En vortkunmetoj tamen, kvazaú sufikse uzata 'mond‑' sxajnis suficxi: Mondregistaro, Mondprokuroro ktp.

      Kvankam 'Cxambro de la Nacioj' estus trafa traduko por HOUSE OF NATIONS laú Plena Ilustrita Vortaro, ni decidis tamen traduki tiun nocion per 'Domo de la Nacioj', cxar certe temos pri granda domo kun multa] cxambroj.

      Tradukante la vorton PEOPLE ni devis ofte fari arbitran decidon, cxu la kompilintoj de la konstitucio alcelis aú la personaron, kiu konsistigas tribon, rason aú nacion (= popolo laú la unua signifo de PIV), aú la individuajn homojn, kiuj konsistigas la tutan homaron (=Teranoj). Ofte ambaú interpret‑eblecoj estas trafaj, ekz. en la preamblo oni povas samsignife diri: `konsciaj pri la interdependeco de popoloj, nacioj kaj cxio vivanta' kiel '... de homoj, nacioj kaj cxio vivanta'. Sed en la finaj artikoloj de cxi tia konstitucio estas grava diferenco, cxu la Mondparlamento agu por la bonfarto de ciuj homoj aú de cxiuj popoloj sur la Tero. Agoj, kiuj povas esti bonaj por la vivo de popolo, povas esti tre malutilaj al la evoluo de individuoj. Ne devus esti tasko de tradukanto decidi kiel interpreti iun tekston. Estas tial dezirinde, ke oni dum venonta konferenco studu la Esperantan version, por esplori cxu gxi fidele respegulas la intencojn de la kompilintoj, kaj ke oni poste deklaru, ke la pli preciza Esperanta traduko estu la oficiala versio, kiun oni konsultu, se duboj pri interpretado ekzistas.

      Pri traduko de HOUSE OF PEOPLE laú nia opinio ne povas ekzisti duboj, car la konstitucio klare indikas, ke en gxi ne estos reprezentitaj popoloj aú triboj, sed la individuaj homoj vivantaj sur la Tero sendistinge de la nacio, en kiu ili logxas. Tial 'Domo de Teranoj' klare esprimas tiun fakton.

 

      Aliaj ambiguaj vortoj, kiujn ni tradukis per vortoj kun tre malsamaj signifoj estis TO CONTROL (= kontroli, regi, limigi), OFFICE (ofico, oficejo, buroo) kaj LEGISLATIVE (= parlamenta, legxdona). EXECUTIVE CABINET estus tradukebla per 'Plenum‑Ministraro', tamen ni decidis pli simple traduki tiun terminon per 'Mondministraro', cxar cxiu ministraro servas por plenumi agojn. ATTORNEY GENERAL estas en Esperanto 'prokuroro' kaj por ATTORNEY ekzistas la vorto 'proceduristo'. Tamen laú la konstitucio estas evidente, ke la taskoj de REGIONAL WORLD ATTORNEY estas la samaj kiel tiuj de WORLD ATTORNEY GENERAL, nur ke ili estas limigitaj al unu regiono. Tial ni uzis cxiam la saman terminon 'Mondprokuroro'. Ni ne tradukis AGENCY per 'agentejo', cxar tio estus la oficejo de komerca agento, sed uzis 'institucio aú buroo'.

      En Esperanto oni indikas tradicie la sekson de persono cxe profesioj aú ofic‑havantoj: delegito delegitino, prezidanto ‑ prezidantino. Se la sufikso '‑in‑' mankas, oni scias, ke temas pri vira persono. Tiun distingon oni ne faras en la Angla lingvo. Cxar la konstitucio proklamas egalajn rajtojn por cxiuj Teranoj sen diskriminacio por sekso, estas evidente, ke cxiuj ofic‑havantoj povus esti aú viroj aú virinoj. Tial estas aldonenda al la Esperanta versio de la konstitucio, ke kvankam nur viraj terminoj estas uzataj, oni subkomprenas, ke la ofic‑havantoj povus esti aú viroj aú virinoj.

 

Ken Price, Rudiger Eichholz

 

 

 

KONSTITUCIO POR TERA FEDERIGXO

 

ENHAVO

 

Preamblo  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  2

 

Artikolo I  xeneralaj Funkcioj de Mondregistaro  ..  ..  .. ..  ..  ..  ..   3

 

Artikolo II Baza Strukturo de la Mondfederajxo kaj Mondregistaro ..  ..  ..   3

 

Artikolo III Transigo de Specifaj Povoj al la Mondregistaro  ..  ..  ..  ..   4

 

Artikolo IV Organoj de la Mondregistaro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   7

     

Artikolo V  La Mondparlamento ..   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..8

 

   Sekc. A Funkcioj kaj Povoj de la Mondparlamento  ..  ..  ..  ..  ..  ..    8

   Sekc. B Konsisto de la Mondparlamento  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  9

   Sekc. C La Domo de Teranoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 9

   Sekc. D La Domo de Nacioj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  9

   Sekc. E La Domo de Konsilistoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..    10

   Sekc. F Proceduroj de la.Mondparlamento  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   10

 

Artikolo VI La Mondestraro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   12

 

   Sekc. A Funkcioj kaj Povoj de la Mondestraro   ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 13

   Sekc. B Konsisto de la Mondestraro   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   13

   Sekc. C La Prezidio   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  13

   Sekc. D La Mondministraro   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..14

   Sekc. E Proceduroj de la Mondministraro   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  14

   Sekc. F Limigoj por la Mondestraro   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   15

 

Artikolo VII La Tutmonda Administracio  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   15

 

   Sekc. A Funkcioj de la Tutmonda Administracio   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..15

   Sekc. B Strukturo kaj proceduroj de la Tutmonda Administracio   ..  ..  ..16

   Sekc. C Departementoj de la Tutmonda Administracio   ..  ..  ..  ..  ..   17

 

Artikolo VIII La Integranta Komplekso  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..18

 

   Sekc. A Difino   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   18

   Sekc. B La Tutmonda Civilserva Administracio   ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 18

   Sekc. C La Tutmonda Administracio por Limoj kaj Elektoj   ..  ..  ..  ..  19

   Sekc. D La Instituto por Registaraj Proceduroj kaj Tutmondaj Problemoj .. 19

   Sékc. E La Institucio por Esplorado kaj Planado   ..  ..  ..  ..  ..  ..  20

   Sekc. F La Institucio por Teknologia kaj Naturmedia Taksado   ..  ..  ..  21

   Sekc. G La Tutmonda Financ‑Administracio   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 22

 

Artikolo IX La Tutmonda Jugxistaro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .24

 

   Sekc. A  Jurisdikcio de la Tutmonda Cxefkortumo   ..  ..  ..  ..  ..  ..  24

   Sekc. B  Tribunaloj de la Tutmonda Cxefkortumo   ..  ..  ..  ..  ..  ..  .24

   Sekc. C  Sidejoj de la Tutmonda Cxefkortumo   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  25

   Sekc. D  La Kolegaro de Mondjugxistoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  . 26

   Sekc. E  La Supera Tribunalo de la Tutmonda Cxefkortumo   ..  ..  ..  .. .27

 

Artikolo X  La Obeiga Sistemo  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..27

 

   Sekc. A  Bazaj Principoj   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 27

   Sekc. B  La Strukturo de la Obeiga Sistemo   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   28

   Sekc. C  La Mondpolico   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   29

   Sekc. D  Obeigaj Rimedoj   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 30

 

Artikolo XI La Tutmonda Rajtprotektantaro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..30

 

   Sekc. A Funkcioj kaj Povoj de la Tutmonda Rajtprotektantaro   ..  ..  ..  30

   Sekc. B Konsisto de la Tutmonda Rajtprotektantaro  ..  ..  ..  ..  ..  .. 31

 

Artikolo XII Deklaracio Pri Teranaj Rajtoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   32

 

Artikolo XIII Direktivaj Principoj por 1a Mondregistaro  ..  ..  ..  ..  ..  33

 

Artikolo XIV Sekurigaj Deklaroj kaj Rezervoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 35

 

   Sekc. A  Sekurigaj Deklaroj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   35

   Sekc. B  Rezervo de Povoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 35

 

Artikolo XV Mondfederaj Zonoj kaj Tutmondaj Nfurboj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  36

 

   Sekc. A  Mondfedera Zonoj   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..    36

   Sekc. B  Tutmondaj efurboj   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..   36

   Sekc. C  Lokadaj Proceduroj   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  36

 

Artikolo XVI Mondteritorio kaj Eksteraj Rilatoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  37

 

   Sekc. A  Mondteritorio  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..37

   Sekc. B  Eksteraj Rilatoj ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 

Artikolo XVII Ratifikado kaj Realigado ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..38

 

   Sekc. A  Ratifikado de la Mondkonstitucio  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .. 38

   Sekc. B  Stadioj de Riealigado  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..39  

   Sekc. C  Unua Funkci‑Stadio de la Mondregistaro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .40

   Sekc. D  Dua Funkci‑Stadio de la Mondregistaro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..42

   Sekc. E  Plenfunkcia Stadio de la Mondregistaro  ..  ..  ..  ..  ..  ..  .44

 

Artikolo XVIII Amendoj  ..  ..  ..  ..  ..  .. ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..46

 

Artikolo XIX Provizora Mondregistaro   ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..46

   Sekc. A  Agoj farotaj de la Asembleopor Mondkonstitucio  ..  ..  ..  ..  .46

   Sekc. B  Laboroj de la Prepara] Komisionoj  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..  ..47

   Sekc. C  Konsisto de la Provizora Mondparlamento..  ..  ..  ..  ..  ..  ..48

   Sekc. D  Formigxo de la Provizora Mondparlamento..  ..  ..  ..  ..  ..  ..49

   Sekc. E  Unuaj Agoj de la Provizora Mondregistaro  ..  ..  ..  ..  ..  .. 49

 

 

 

PREAMBLO

 

      Konstatante, ke la homaro venis hodiaú al turno‑punkto en la historio, kaj ke ni staras cxe la sojlo de nova mondordo, kiu promesas enkonduki eraon de paco, prospero, justeco kaj harmonio;

 

      konsciaj pri la interdependeco de popoloj, nacioj kaj cxio vivanta;

     

      konsciaj, ke homa misuzo de scienco kaj teknologio kondukis la homaron al la bordo de abismo per produktado de teruraj amas‑detruivaj armiloj, kaj al la rando de ekologia kaj socia katastrofo;

 

      konsciaj, ke la tradicia koncepto pri sekureco per militisma defendo estas kompleta iluzio en la nuntempo kaj por la estonteco;

     

      konsciaj pri la mizero kaj konfliktoj kaúzitaj de la cxiam kreskanta malegaleco inter ricxuloj kaj malricxuloj;

     

      konsciaj pri nia devo antaú la posteularo, savi la homaron de tuj okazonta totala neniigxo;

     

      konsciaj, ke la homaro estas unueca malgraú la ekzisto de diversaj nacioj, rasoj, kredoj, ideologioj kaj kulturoj, kaj ke la principo de unueco en diverseco estas la bazo por nova epoko, kiam milito estos kontraúlegxigita kaj paco regos; kiam la resurcoj de la Tero estos juste uzataj por homa bonfarto; kaj kiam bazaj homaj rajtoj kaj respocidecoj estos posedataj de cxiuj sen diskriminacio;

     

      konsciaj pri la neevitebla realo, ke la plej granda espero por la pludaúro de vivo sur la Tero estas la starigo de demokratia mondregistaro;

     

      Ni, civitanoj de la mondo, per cxi tio decidas starigi mondfederajxon regotan laú cxi tiu Konstitucio por Tera Federigxo.

 

 

 

Konstitucio por Tera Federigxo

 

Artikolo 1  Gxeneralaj Funkcioj de Mondregistaro

 

La gxeneralaj taskoj de la Mondregistaro estu:

 

1.  Preventi militon, certigi malarmadon, kaj solvi teritoriajn kaj aliajn

disputojn, kiuj endangxerigas pacon kaj homajn rajtojn.

 

2.  Protekti la universalajn homajn rajtojn, kiuj inkludas tiujn de vivo, libereco, sekureco, demokratieco kaj sxanc‑egaleco en la vivo.

 

3.  Havigi al cxiuj homoj sur la Tero la necesajn kondicxojn por justa ekonomia kaj socia evoluo kaj por socia kaj egal‑distribua justeco.

 

4.  Reguligi tutmondajn komercon, komunikadon, transportadon, valutojn, normojn, utiligadon de tutmondaj resurcoj, kaj aliajn terglobajn kaj internaciajn procedojn.

 

5.  Protekti la nàturmedion kaj la ekologian strukturon de vivo kontraú cxiuj damagxantaj fortoj, kaj limigi teknologïajn nov‑enkondukajxojn, kies efikoj transiras naciajn limojn, por ke la Tero restu sekura, sana kaj felicxa hejmo por la homaro.

 

6.  Elpensi kaj efektivigi solvojn por cxiuj problemoj, kiujn naciaj registaroj ne kapablas solvi, aú kiuj nun estas aú povos farigxi terglobe aú internacie maltrankviligaj aú sekvohavaj.

 

 

Artikolo II Baza StTukturo de la Mondfederajxo

      kaj Mondregistaro

 

1.  La Mondfederajxo estu organizita kiel universala federajxo, por inkludi cxiujn naciojn kaj cxiujn homojn, kaj por enhavi cxiujn oceanojn, marojn kaj landojn de la Tero, inkludante la ne‑memregatajn teritoriojn kune kun la cxirkaúanta atmosfero.

 

2.  La Mondregistaro de la Mondfederajxo estu ne‑militisma kaj demokratia en sia propra strukturo kun fina suvereneco trovigxanta en cxiuj homoj, kiuj vivas sur la Tero.

 

3.  La aútoritatoj kaj povoj cedataj al la Mondregistaro limigxu al tiuj difinitaj en cxi tiu Konstitucio por Tera Federigxo, aplikeblaj al problemoj kaj aferoj, kiuj transiras naciajn limojn, lasante al naciaj registaroj jurisdikcion pri la internaj aferoj de la koncernaj landoj. Tamen ili konformu al la aútoritato ale la Mondregistaro por protekti la universalajn homajn rajtojn, kiel ili estas difinitaj en cxi tiu Mondkonstitucio.

 

4.  La bazaj rekt‑elektaj kaj administraj unuoj de la Mondregistaro estu la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Distriktoj. Ne pli ol 1000 Tutmondaj Elektkaj Administraj Distriktoj estu difinitaj, kiuj estu preskaú egalaj laú nombro da logxantoj, inter la limoj de plus aú minus dek procentoj.

 

 

5.  Apudaj Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Distriktoj estu konvene kunigitaj por konsistigi sume dudek Tutmondajn Elektajn kaj Administrajn Regionojn,por la sekvantaj celoj, sed ne a1 ili limigitaj: por elekti aú enoficigi kelkajn mondregistarajn oficialulojn; por administraj celoj; por konsistigi diversajn organojn de la mondregistaro kiel specifite en Artikolo IV; por la funkciado de la Jugxistaro, de la Obeiga Sistemo, de la Rajtprotektantaro, kiel ankaú por la funkciado de iu ajn alia organo aú brancxo de la Mondregistaro.

 

6.  La Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Regionoj povas konsisti el varia nombro da Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Distriktoj, konsiderante geográfiajn, kulturajn, ekologiajn kaj aliajn faktorojn krom la nombron da logxantoj.

 

7.  Apudaj Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Regionoj grupigxu kune en paroj por konsistigi Grand‑Regionojn.

 

8.  La limoj de la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Regionoj ne krucu la limojn de la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Distriktoj, kaj laúeble ili estu komunaj por la diversaj administraj departementoj, organoj kaj brancxoj de la Mondregistaro. La limoj de la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Distriktoj ne nepre konformigxu al ekzistantaj naciaj limoj, sed tiomgrade kiom praktike.

 

9.  La Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Regionoj grupigxu kune por konsistigi la kvin Kontinentajn Diviziojn de la Tero, laú kiuj la elekto aú enoficigo de iuj mondregistaraj oficialuloj okazas, kaj por iuj aferoj rilataj al konsisto kaj funkciado de kelkaj organoj kaj brancxoj de la Mondregistaro kiel cxi‑poste specifitaj. La limoj de la Kontinentaj Divizioj laúeble ne krucu ekzistantaj naciajn limojn. Kontinentaj Divizioj povas konsisti el varia nombro da Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Regionoj.

 

Artikolo III      Transigo de Specifaj Povoj a1 la Mondregistaro

 

La povoj de la Mondregistaro plenumotaj fare de gxiaj diversaj organoj

kaj brancxoj estu la sekvantaj:

 

1.  Preventi militojn kaj armitajn konfliktojn inter la nacioj, regionoj, distriktoj, partoj kaj popoloj de la Tero.

 

2.  Kontroli malarmadon kaj preventi rearmadon; malpermesi kaj forigi la planadon, elprovadon, fabrikadon, vendon, acxeton, uzon kaj posedon de amas‑detruivaj armiloj kaj de cxiuj tiu‑specaj armiloj 1aú decido de la Mondparlamento.

 

3.  Malpermesi inciton al milito, kaj diskriminacion aú kalumnion kontraú militrezistantoj.

 

4.  Havigi la rimedojn por paca kaj justa solvado de disputoj inter nacioj, popoloj kaj/aú aliaj konsistigaj partoj de la Tera Federajxo.

 

5.  Kontroli landlimajn interkonsentojn kaj okazigi plebiscitojn se necese.

 

6.  Difini la limojn de la distriktoj, regionoj kaj divizioj, kiuj estas establitaj por elektaj, administraj kaj aliaj celoj de la Mondregistaro.

 

7.  Difini kaj reguligi procedurojn por la kandidatigo kaj elekto de la membroj de cxiu Domo en la Mondparlamento, kaj por la kandidatigo, elekto, enoficigo kaj dungo de cxiuj mondregistaraj oficialuloj kaj personaro.

 

8.  Kòdigi mondlegxojn, ink1udante la korpon de la internacia juro evoluita antaú la akcepto de la Mondkonstitucio, kiu estas konforma al cxi tiu konstitucio kaj'akceptita de la Mondparlamento.

 

9.  Establi universalajn normojn por pezoj, mezuroj, kontado kaj dokumentado.

 

10.  Doni helpon okaze de vast‑skalaj katastrofoj, inkludante senpluvadon, malsatadon, peston, inundon, ter‑tremon, uraganon, ekologiajn disrompigxojn kaj aliajn katastrofojn.

 

11.  Garantii kaj obeigi 1a civilajn liberecojn kaj bazajn homajn rajtojn,   

kiuj estas difinitaj en la Deklaracio pri Teranaj Rajtoj, kiu farigxis

párto de cxi tiu Mondkonstitucio en Artikolo XII.

 

12.  Difini normojn kaj labori por tutmonda plibonigo de laborkondicxoj, nutrado, sano, logxado, homaj setlejoj, naturmediaj kondicxoj, edukado, ekonomia sekureco kaj aliaj kondicxoj, kiel difinitaj en Artikolo XIII de ci tiu Mondkonstitucio.

 

13.   Reguligi kaj kontroli internacian transportadon, komunikadon, posxtajn. servojn kaj la migradon de homoj.

 

14.  Reguligi kaj kontroli supernaciajn komercon, industrion, korporaciojn, entreprenojn, kartelojn, profesiajn servojn, provizadon de laboristoj, financojn, investadon kaj asekuradon.

 

15.  Certigi kaj direkti la forigon de tarifoj kaj de aliaj komercaj bariloj inter nacioj, sed sub kondicxoj por malebligi aú minimumigi suferojn por tiuj, kiuj antaúe estis protektitaj per tarifoj.

 

16.  Havigi per rektaj kaj/aú nerektaj metodoj la enspezojn, kiuj estas necesaj por 1a celoj kaj agadoj de la Mondregistaro.

 

17.  Establi kaj funkciigi tutmondajn financajn, bankajn, kreditajn kaj asekurajn instituciojn, kiuj estas destinitaj por servi al homaj bezonoj; establi, emisii kaj reguligi tutmondan valuton, krediton kaj intersxangxon de naciaj valutoj.

 

18.  Plani kàj reguligi la evoluigon, uzadon, konservadon kaj reuzadon de la naturaj resurcoj de 1a Tero, kiel komuna heredajxo de la homaro; cxiel protekti la natur‑medion por la bono de kaj la nuna kaj estontaj generacioj.

 

19.  Krei kaj funkciigi Organizon por Tutmondaj Ekonomio kaj Evoluigo, por juste servi la bezonojn de cxiuj nacioj kaj popoloj trovigxantaj en la Mondfederajxo.

 

20.  Evoluigi kaj efektivigi solvojn de transnaciaj problemoj pri nutrajxprovizoj, agrikultura produktado, grundo‑fekundeco, grundo‑konservado, limigo de damagx‑bestoj, dieto, nutrado, drogoj kaj venenoj, direkti la forigon de venenaj ruboj.

 

21.  Evoluigi kaj efektivigi rimedojn por limigi la logxantaran kreskon 1aú la vivten‑kapabloj de la Tero kaj solvi problemojn de logxantara distribuo.

 

22.  Evoluigi, protekti, reguligi kaj konservi la akvo‑provizojn de la Tero; evoluigi kaj funkciigi transnacian irigacion kaj aliajn projektojn akvoprovizajn aú akvoreguligajn; certigi justan distribuon de transnaciaj akvo‑provizoj, kaj gardi kontraú malfavoraj transnaciaj efikoj pro ali‑direktado de akvo‑ aú humidec‑fluoj aú pro veteraj reg‑projektoj interne de naciaj limoj.

 

23.  Posedi, administri kaj kontroli la ekspluatadon kaj konservadon de la oceanoj kaj de la mar‑fundoj de la Tero kaj de cxiuj marfundaj resurcoj, kaj gardi ilin kontraú damago.

 

24.  Protekti kontraú damagxo, kaj reguligi kaj kontroli la uzadon de la atmosfero de la Tero.

 

25.  Direkti interplanedajn kaj kosmajn esploradojn; havi ekskluzivan jurisdikcion pri la Luno kaj pri cxiuj sputnikoj.

 

26.  Establi, funkciigi kaj/aú kunordigi tutmondajn aer‑liniojn, trans‑oceanajn transport‑sistemojn, internaciajn fervojojn kaj sxoseojn, tutmondajn komunik‑sistemojn, kaj rimedojn por interplaneda vojagxado kaj komunikado; kontroli kaj administri esencajn akvo‑vojojn.

 

27.  Evoluigi, funkciigi kaj/aú kunordigi transnaciajn energi‑sistemojn aú retojn de etaj sistemoj interkonektitaj, aú energi‑sistemojn, kiuj utiligas la sunon, ventojn, akvon, tajdojn, varmec‑difexencojn, magnetajn fortojn aú iujn ajn aliajn fontojn de sekura, ekologie sana kaj daúra energi‑provizo.

 

28.  Direkti la minadon, produktadon, transportadon kaj uzadon de fosiliaj energi‑fontoj tiomgrade, kiom necesas por malpliigi kaj preventi damagojn al la natur‑medio kaj ekologio, kaj kiom necesas por preventi konfliktojn kaj por konservi provizojn por daúra uzo de estontaj generacioj.

 

29.  Havi la ekskluzivan jurisdikcion kaj regpovon pri nukle‑energia esplorado kaj elprovado kaj nuklea energi‑produktado, inkludante la rajton malpermesi iun ajn formon de elprovado aú produktado, kiun oni konsideras esti riska.

 

30.  Meti sub tutmondan direktadon esencajn naturajn resurcojn, kiuj eble estas ne‑abundaj aú malegale distribuitaj sur la Tero. Trovi kaj ekuzi manierojn por malpliigi malsxparadon kaj por atingi distribuan justecon, se evoluigo aú produktado estas nesuficxaj, por provizi cxiujn per cxio necesa.

 

31.  Arangxi ekzamenadon kaj pritaksadon de teknologiaj novajxoj, kiuj estas aú povus esti supernacie gravaj, por determine eblajn riskojn aú dangxerojn por la homaro aú la naturmedio; starigi por teknologio tiajn reg‑procedojn kaj regulojn, kiajn one trovos necesaj, por preventi aú forigi vastajn riskojn aú dangxerojn por homa sano kaj bonfarto.

 

32.  Realigi intensajn programojn por evoluigi sendangxerajn alternativojn por iuj teknologioj aú teknologiaj procedoj, kiuj povus esti dangxeraj por la naturmedio, la ekologia sistemo, an por la homa sano kaj bonfarto.

 

33.  Solvi supernaciajn problemojn kaúzitajn de grandaj malegalecoj en teknologia evoluo aú kapablo, kapital‑kreigxo, disponebleco de naturaj resurcoj, edukaj kaj ekonomiaj bon‑sxancoj, kaj salajro‑ kaj prez‑diferencoj. Helpi cxe la procedoj de teknologi‑transigo sub kondicxoj, kiuj sekurigas homan bonfarton kal la natur‑medion, kaj kiuj kontribuas al egal‑distribua justeco.

 

34.  Interveni 1aú proceduroj difinotaj de la Mondparlamento okaze de intersxtata perforto aú intersxtataj problemoj, kiuj grave endangxerigas mondpacon aú la universalajn homajn rajtojn.

 

35.  Evoluigi tutmondan universitatan sistemon. Atingi la korektadon de antaújugxaj komunik‑materialoj, kiuj kaúzas miskomprenojn aú konfliktojn pro diferencoj de raso, religio, sekso, nacia origino aú asociigxo.

 

36.  Organizi kaj administri volontulan, ne‑militisman Tutmondan Servad‑ Korpuson, por realigi tre diversspecajn projektojn planitajn por servi al homa bonfarto.

 

37.  Se oni trovos dezirinda, nomi oficialan mondlingvon aú oficialajn mondlingvojn.

 

38.  Establi kaj prizorgi sistemon de tutmondaj parkoj, protektejoj de sovagxaj bestoj, naturejoj kaj sovagxejoj.

 

39.  Establi tiajn departementojn, buroojn, komisionojn, institutojn, korporaciojn, administraciojn aú brancxojn, kiuj povus esti bezonataj por plenumi cxiujn funkciojn aú povojn de la Mondregistaro.

 

40.  Servi la bezonojn de la homaro 1aú iuj kaj cxiuj vojoj, kiuj nun estas, aú en la estonto pruvigxos esti, preter 1a kapablo de naciaj aú lokaj registaroj.

 

Artikolo IV: Organoj de la Mondregistaro.

 

La organoj de la Mondregistaro estu:

 

1.  La Mondparlamento.

2.  La Mondestraro.

3.  La Tutmonda Administracio.

4.  La Integranta Komplekso.

5.  La Obeiga Sistemo.

6.  La Tutmonda Jugistaro.

7.  La Tutmonda Rajtprotektantaro.

 

 

Artikolo V  La Mondparlamento

 

Sekcio A    Funkcioj kaj Povoj de 1a Mondparlamento

La funkcioj kaj'povoj de la Mondparlamento konsistu el 1a sekvantaj:

 

1.  Prepari kaj legxigi detalan legxaron por cxiuj regionoj de aútoritato kaj jurisdikcio cedataj al la Mondregistaro en Artikolo III de cxi tiu Mondkonstitucio.

 

2.  Sxangxi aú nuligi mondlegxojn se necese aú dezirinde.

 

3.  Aprobi, sxangxi aú malakcepti internaciajn legxojn enkondukitajn antaú la starigo de Mondregistáro, kaj kodigi kaj integri la sistemon de tutmonda legxaro kaj legxofarado sub la Mondregistaro.

 

4.  Establi laúbezone tiajn regularojn kaj direktivojn konformajn kun cxi tiu Mondkonstitucio, por taúga funkciado de cxiuj organoj, brancxoj, departementoj, burooj, komisionoj, institutoj, oficejoj aú sekcioj de la Mondregistaro.

 

5.  Restudi, sxangxi kaj doni finan aprobon al cxiuj periodaj bugxetoj de la Mondregistaro kiel prezentitaj de la Mondestraro; atribui kaj allokigi fondusojn por cxiuj operacioj kaj funkcioj de la Mondregistaro en akordo kun aprobitaj bugxetoj; sed kun submetigxo al la rajto de la Parlamento revizii iun ajn atribuon ankoraú ne elspezitan aú kontrakte devigitan.

 

6.  Fondi, sxangxi, forigi aú kunigi departementojn, buroojn, komisionojn, institutojn, brancxojn aú aliajn sekciojn de la Mondregistaro, se necese por la plej bona funkciado de kelkaj organoj de la Mondregistaro, submetite al la specifaj preskriboj de cxi tiu Mondkonstitucio.

 

7.  Aprobi la enoficigon de 1a estroj de cxiuj pli gravaj departementoj, komisionoj, burooj, institucioj kaj aliaj brancxoj de mondregistaraj organoj, escepte tiujn, kiuj estas enoficigitaj per elektaj aú civil‑servaj proceduroj.

 

8.  Eloficigi iun ajn membron de la Mondestraro kaj iun ajn elektitan aú enoficigitan estron de iu ajn organo, departemento, institucio, brancxo aú alia sekcio de la Mondregistaro, kun submetigxo al la specifaj preskriboj en cxi tiu Mondkonstitucio, kiuj koncernas specifajn oficojn.

 

9.  Difini kaj revizii la limojn de la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj

Distriktoj, de la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Regionoj, de la

Grand‑Regionoj kaj de la Kontinentaj Divizioj.

 

10.  Laúvicigi la efektivigon de preskriboj de la Mondkonstitucio, kiuj postulas laúsxtupan efektivigon dum la stadioj de la Provizora Mondregistaro: Unua Funkci‑Stadio de la Mondregistaro, Dua Funkci‑Stadio de la Mondregistaro, kaj Plenfunkcia Stadio de 1a Mondregistaro, kiel difinitaj en Artikoloj XVII kaj XIX de cxi tiu Mondkonstitucio.

 

11.  Plani kaj laúvicigi 1a efektivigon de tiuj preskriboj de la Mondkonstitucio, kiuj bezonas kelkajn jarojn por esti realigataj.

 

 

Sekcio D  Konsisto de la Mondparlamento

 

l.  La Mondparlamento konsistu el tri domoj kun jenaj nomoj:

La Domo de Teranoj, por reprezenti la civitanojn de la Tero rekte kaj

egale; La Domo de Nacioj, por reprezenti la naciojn, kiuj ligigxis en

la Tera Federajxo; La Domo de Konsilistoj kun specialaj funkcioj por

reprezenti la plej altan bonon kaj la plej bonajn interesojn por la

homaro kiel tuto.

 

2.  Cxiuj membroj d2 la Mondparlamento, senkonsidere al la Domo, estu nomitaj Membroj de la Mondparlamento aú Mondparlamentanoj.

 

Sekcio C  La Domo de Teranoj

 

1.  La Domo de Teranoj konsistu el Teranaj delegitoj, kiuj estu rekte kaj proporcie al la logxantaro elektitaj el la Tutmondaj Elektaj kaj Administraj Distriktoj, kiel difinite en Artikolo II‑4.

 

2.  Cxiuj personoj 18‑jaraj kaj pli agxaj havu universalan vocxdon‑rajton por elekti Teranajn delegitojn.

 

3.  Unu Terana delegito estu elektita en cxiu Tutmonda Elekta kaj Administra Diistrikto, por servi kvin jarojn en la Domo de Teranoj. Teranaj delegitoj povas esti reelektataj por sekvantaj periodoj sen limigo. Cxiu Terana delegito havu unu vocxon.

 

4.  Elektebla kandidato por servi kiel Terana delegito devas esti minimum 21‑jara, devas logxi minimume unu jaron en la elekto‑distrikto, en kiu la kandidato volas esti elektita, kaj li faru jxuron pri servado al la homaro.

 

Sekcio D    La Domo de Nacioj

 

1.  La Domo de Nacioj konsistu e1 naciaj delegitoj elektitaj aú enoficigitaj 1aú proceduroj, pri kiuj decidu cxiu nacia registaro, kaj 1aú la sekvantaj proporcioj:

a) Unu nacia delegito por cxiu nacio, kiu havas almenaú 100 000 logxantojn, sed malpli ol 10 milionojn.

b) Du naciaj delegitoj por cxiu nacio, kiu havas minimume 10 milionojn da logxantoj, sed malpli of 100 milionojn.

c) Tri naciaj delegitoj por cxiu nacio kun 100 milionoj da logxantoj aú pli.

 

2.  Nacioj kun malpli of 100 000 logxantoj povas grupigxi kun aliaj nacioj

por esti reprezentataj en la Domo de la Nacioj.

 

3.  Naciaj delegitoj estu elektataj aú enoficigataj por kvin jaroj, kaj ili povas esti reelektataj aú ree enoficigataj por sekvantaj periodoj sen limigo. Cxiu nacia delegito havu unu vocxon.

 

4.  Persono servonta kiel nacia delegito estu minimume du jarojn civitano de la nacio reprezentota, estu minimume 21‑jara kaj faru jxuron pri servado al la homaro.

 

Sekcio E  La Do